Số tháng 9/2018 (245) số đặc biệt kỷ niệm 25 năm thành lập Viện nghiên cứu Châu Mỹ

14/09/2018

· CÙ CHÍ LỢI: Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương của Mỹ và tác động của nó tới hợp tác và phát triển tại châu Á.

 

Tóm tắt: Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương là nội dung cơ bản của chính sách châu Á của Mỹ dưới thời chính quyền Mỹ hiện nay. Chiến lược mới của Mỹ nhấn mạnh vào vấn đề “tự do” và “cởi mở” trong quan hệ giữa Mỹ với các nước châu Á, cũng như trong quan hệ giữa các nước tại khu vực. Mỹ chủ trương xét lại chế độ thương mại thiếu cân bằng và thiếu công bằng hiện tại giữa Mỹ và các nước châu Á, đặc biệt là các đối tác lớn; thúc đẩy hợp tác minh bạch giữa các nước; và chống lại sự đe doạ của nước lớn trong việc duy trì tự do hàng hải và vấn đề chủ quyền quốc gia tại khu vực. Với chiến lược này, quan hệ Mỹ - Trung đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược thật sự. Sự căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Trung có tác động nhiều chiều tới quan hệ giữa các nước tại khu vực châu Á cả trên lĩnh vực kinh tế và lĩnh vực an ninh

 

· NGUYỄN TUẤN MINH: Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

 

Tóm tắt: Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang ngày càng trở nên căng thẳng, phức tạp, chưa có dấu hiệu suy giảm, thậm chí còn được nhìn nhận như là sự khởi đầu cho một cuộc chiến tranh lạnh Mỹ - Trung. Nếu hai bên tiếp tục leo thang trả đũa lẫn nhau thì hậu quả sẽ hết sức to lớn đối với nền kinh tế của hai nước và nền kinh tế thế giới, trong đó có Việt Nam. Chính vì vậy, việc theo sát những diễn biến, để nắm bắt được chiều hướng, cũng như những tác động của cuộc chiến này trong thời gian tới là hết sức quan trọng đối với Việt Nam. Bài viết sẽ tập trung phân tích và làm rõ những vấn đề này

 

· NGUYỄN NHÂM: Liệu quan hệ Mỹ - Nga có trở nên nồng ấm?

 

Tóm tắt: Với vị thế cường quốc, quan hệ Mỹ - Nga có vai trò quan trọng trong giải quyết những vấn đề quốc tế. Tuy nhiên, hai nước này lại trải qua nhiều sóng gió, bởi những mâu thuẫn trên các vấn đề liên quan đến lợi ích địa - chiến lược. Sau nhiều động thái trả đũa lẫn nhau từ ngoại giao đến kinh tế, khiến cho quan hệ Mỹ - Nga tụt xuống mức thấp nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, tình hình lại có vẻ lạc quan, nhất là sau Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Nga tại Helsinki. Ngày 19/7/2018, Nhà Trắng thông báo rằng Tổng thống Mỹ D. Trump đã mời Tổng thống Nga V. Putin tới Washington vào mùa Thu tới và phía Nga đã trả lời, “Moscow luôn chào đón những đề xuất như vậy”1. Tổng thống Putin cho biết, cuộc gặp thượng đỉnh lần này đã cho phép Nga và Mỹ bắt đầu “con đường hướng tới những thay đổi tích cực”2. Theo giới phân tích nếu quan hệ Mỹ - Nga nồng ấm trở lại sẽ có tác động không nhỏ đến an ninh toàn cầu, nhất là cuộc chiến chống IS và việc giải quyết các điểm nóng trên thế giới

 

· NGUYỄN THỊ THANH THỦY: Viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ cho các nước Mỹ Latinh từ năm 2009 đến nay.

 

Tóm tắt: Trong quan hệ quốc tế, các chính quyền Mỹ luôn sử dụng viện trợ nước ngoài như là một trong những công cụ để đạt được các mục tiêu của chính sách đối ngoại. Với trường hợp các nước Mỹ Latinh1 cũng không phải là một ngoại lệ. Cùng nằm trong lục địa châu Mỹ ở Tây bán cầu, các nước Mỹ Latinh trong nhiều thập kỷ qua luôn phải chịu ảnh hưởng của Hoa Kỳ trên các phương diện khác nhau và ở những mức độ khác nhau. Cùng với những công cụ khác, các chính quyền Mỹ đã sử dụng viện trợ nước ngoài để giữ các nước Mỹ Latinh trong phạm vi ảnh hưởng của Hoa Kỳ nhằm đạt được các mục tiêu của chính sách đối ngoại với khu vực này. Trong khi đó, các nước Mỹ Latinh trong nhiều thập kỷ qua vì những lý do khác nhau rất cần đến viện trợ của Hoa Kỳ để giải quyết nhiều vấn đề của riêng họ. Do khuôn khổ có hạn, bài viết tập trung nghiên cứu việc cung cấp viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ cho các nước Mỹ Latinh trong giai đoạn từ năm 2009, năm đầu tiên của Chính quyền của Tổng thống Barack Obama, đến năm 2018 dưới Chính quyền của Tổng thống Donald Trump, nhằm góp phần tìm hiểu chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ với khu vực Mỹ Latinh trong giai đoạn này

 

· LÊ THỊ VÂN NGA: Chính sách thương mại của Chính quyền Donald Trump và những ảnh hưởng đối với quan hệ thương mại Việt - Mỹ.

Tóm tắt: Sau khi lên nhậm chức Tổng thống Mỹ vào tháng 1 năm 2017, ông Donald Trump đã từng bước thực hiện các tuyên bố tranh cử với mục tiêu làm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ và tạo công ăn việc làm cho ngành sản xuất chế tạo ở Mỹ. Ông chủ trương thay thế các hiệp định thương mại đa phương bằng các thỏa thuận thương mại song phương theo hướng đàm phán có lợi cho Mỹ. Năm 2018, Mỹ bắt đầu áp đặt các mức thuế cao đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc và các nước trên thế giới, gây ra những phản ứng mạnh mẽ từ nhiều nước và dẫn đến xung đột thương mại gay gắt trong quan hệ thương mại với Trung Quốc. Các biện pháp có xu hướng bảo hộ thương mại của Mỹ và xung đột Mỹ - Trung đã có những ảnh hưởng không nhỏ đối với quan hệ thương mại Việt - Mỹ và xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Mỹ

 

· BÙI THỊ PHƯƠNG LAN: Từ Nhà Trắng tới tòa án liên bang: Cơ hội cho Tổng thống Donald Trump tái định hướng pháp lý quốc gia.

 

Tóm tắt: Hệ thống tòa liên bang Hoa Kỳ là nhánh quyền lực thứ ba vững chắc của thiết chế tam quyền phân lập. Hiến pháp liên bang là bộ luật cao nhất làm cơ sở đảm bảo sự phân chia quyền lực không để các nhánh xâm phạm thẩm quyền của nhau. Theo đó, các thẩm phán liên bang được bổ nhiệm suốt đời để đảm bảo sự độc lập của hệ thống tòa khỏi ảnh hưởng từ Tổng thống và Quốc hội. Chức năng thẩm định tính hợp hiến của tòa liên bang đóng vai trò vô cùng quan trọng, góp phần đưa ảnh hưởng của toàn bộ hệ thống thẩm thấu rất sâu vào đời sống đất nước. Hệ quả từ một số phán quyết của Tòa Tối cao có thể làm thay đổi cục diện chính trị, và nắn lại dòng chảy lịch sử quốc gia.

 

Việc Tổng thống Donald Trump có cơ hội bổ nhiệm tới hai thẩm phán Tòa Tối cao và nhiều thẩm phán liên bang ở cấp tòa thấp hơn ngay trong nửa nhiệm kỳ đầu tiên là một chuỗi sự kiện có ý nghĩa không chỉ với di sản của Tổng thống, mà còn mang lại lợi thế chính trị lâu dài cho đảng Cộng hòa. Bài viết phân tích ý nghĩa của việc tổng thống bổ nhiệm các vị trí trong hệ thống tòa án liên bang, và làm rõ mối quan hệ giữa nhánh hành pháp và tư pháp của Hoa Kỳ trong bối cảnh chính trị hiện nay

 

· NGUYỄN ANH CƯỜNG: Niềm tin, giá trị và ý kiến công chúng - Những nhân tố xã hội cơ bản ảnh hưởng đến nội dung chính sách đối ngoại Mỹ.

 

Tóm tắt: Một loạt các lớp yếu tố xã hội ảnh hưởng tới nội dung chính sách đối ngoại Mỹ. Văn hóa chính trị của Mỹ, các nhu cầu, giá trị, niềm tin, và sự tự nhìn nhận cơ bản về hình ảnh của chính mình (self-images) đối với hệ thống chính trị được chia sẻ rộng rãi bởi người Mỹ - biểu hiện như các nhân tố xã hội cơ bản trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Ít nhất thì, những niềm tin đó biểu hiện ở các giá trị và thể chế chính trị mà các nhà hoạch định chính sách Mỹ tìm cách xuất khẩu sang các nước khác kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai. Bài viết đề cập tới quan điểm của truyền thống tự do Mỹ - có tham chiếu một số quyền trong xã hội Mỹ, cũng như những nhân tố xã hội ảnh hưởng có tính liên tục lên chính sách đối ngoại Mỹ từ những ngày đầu lập nước cho đến nay, đó là niềm tin, giá trị và ý kiến công chúng

 

· TRẦN THỊ VINH: Sự đa dạng văn hóa của Canada: Tiếp cận từ góc độ lịch sử.

 

Tóm tắt: Là đất nước rộng lớn nằm ở Bắc Mỹ, Canada là một trong những nước phát triển và thịnh vượng hàng đầu thế giới. Canada còn được biết đến là đất nước của những người nhập cư, với hàng triệu người nhập cư đến từ hơn 150 quốc gia thuộc các châu lục khác nhau, đồng thời là một đất nước nổi bật trên thế giới với sự đa dạng về văn hóa. Về mặt thể chế, Canada là một trong những nước đầu tiên trên thế giới thể chế hóa đạo luật về đa dạng văn hóa và có các chính sách thúc đẩy, duy trì sự đa dạng văn hóa. Sự đa dạng văn hóa có cội nguồn từ lịch sử và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử 150 năm của đất nước Canada. Bài viết tập trung vào sự đa dạng văn hóa của Canada với cách tiếp cận từ góc độ lịch sử thông qua việc phân tích những vấn đề sau đây: (i) Những nhân tố tác động đến quá trình hình thành sự đa dạng văn hóa của Canada; (ii) Quá trình phát triển sự đa dạng văn hóa của Canada; (iii) Quản lý sự đa dạng văn hóa của Canada: nhìn từ lịch sử

 

· NGUYỄN KHÁNH VÂN: Những động cơ chiến lược của Trung Quốc đối với khu vực Mỹ Latinh.

 

Tóm tắt: Quan hệ Trung Quốc - Mỹ Latinh tăng trưởng nhanh chóng chưa từng thấy trong hơn một thập kỷ trở lại đây. Điều này xuất phát từ những thay đổi trong chiến lược của Trung Quốc muốn gia tăng ảnh hưởng và đẩy mạnh hợp tác với khu vực. Bài viết phân tích những động cơ trong chiến lược của Trung Quốc đối với Mỹ Latinh, qua đó góp phần làm sáng tỏ chiến lược, cũng như mối quan hệ của Trung Quốc đối với khu vực này hiện nay

 

· ĐỖ THỊ DIỆU NGỌC: Khái niệm ẩn dụ 'Yuzu', 'banana', 'egg' và chuyển biến lai lịch của các thế hệ người Mỹ gốc Á.

 

Tóm tắt: Một khái niệm đang được cộng đồng người Mỹ gốc Á sử dụng rộng rãi để mô tả về mức độ đồng hóa của họ và xã hội Mỹ: hình ảnh ẩn dụ ‘banana’ (chuối) với vỏ vàng và ruột trắng ngụ ý họ có ngoại hình gốc châu Á nhưng đã đồng hóa theo lối sống của người da trắng. Ngoài ra, có hai khái niệm ẩn dụ khác được đề cập đến, đó là ‘yuzu’ (quýt) với vỏ vàng và ruột vàng, ngụ ý những người nhập cư này vẫn giữ nguyên ngoại hình và lai lịch của người gốc Á, và khái niệm ‘egg’ (trứng) với ruột có phần trắng phần vàng, ngụ ý dù đã có phần ‘trắng hóa’, một số người Mỹ gốc Á vẫn giữ lối sống Á Đông của mình1.

 

Dựa trên ba khái niệm ẩn dụ này, bài viết sẽ tìm hiểu quá trình chuyển biến lai lịch của người Mỹ gốc Á từ giai đoạn đầu nhập cư bằng nỗ lực tự đồng hóa với nền văn hóa sở tại do nhu cầu bức thiết phải thích ứng với xã hội để tồn tại, nói theo cách ẩn dụ là quá trình chuyển biến từ ‘yuzu’ thành ‘banana’. Sau đó, dựa trên những tiền đề hiện có, bài viết sẽ đưa ra nhận định liệu có khả năng khi đến một giai đoạn phát triển nào đó, sự ảnh hưởng hoặc ý thức về sự bảo tồn văn hóa gốc sẽ dẫn đến một sự chuyển biến lai lịch mới của các thế hệ người Mỹ gốc Á - quá trình chuyển biến từ ‘banana’ thành ‘egg’ - để quay trở lại với bản chất Á Đông hay không?

 

Tạp chí Châu Mỹ Ngày nay