Kinh tế Mỹ Latinh năm 2017 tăng trưởng chậm

22/06/2017
Kinh tế Mỹ Latinh đã có dấu hiệu tăng trưởng chậm trở lại trong hai quý đầu năm 2017. Hai năm 2015-2016, khu vực Mỹ Latinh đã trải qua một thời kỳ khủng hoảng khi kinh tế khu vực giảm sâu )tốc độ tăng trưởng âm) và nhiều khủng hoảng kép kinh tế chính trị ở một số quốc gia đầu tầu trong khu vực như Brazil, Venezuela.

Tháng 4 vừa qua, Ủy ban Kinh tế Mỹ Latinh và Caribe của Liên Hợp Quốc (CEPAL) dự báo Mỹ Latinh sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế 1,1% trong năm 2017, giảm nhẹ so với mức dự báo 1,3% trước đó vào cuối năm 2016 khi Mỹ la-tinh vẫn đối mặt nhiều thách thức về kinh tế - xã hội.  Hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch của Mỹ đánh giá, giá nguyên liệu và hàng hóa cơ bản, trong đó có dầu thô, dù phục hồi trong những tháng vừa qua, song chưa đủ để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực này. Mỹ la-tinh tiếp tục là vùng dễ bị tổn thương, chịu ảnh hưởng từ sự giảm tốc của kinh tế Trung Quốc và sự suy thoái các nền kinh tế chủ chốt trong khu vực, như Brazil, Venezuela, Argentina.

 

Một thực tế quan trọng đó là  các nền kinh tế khu vực Mỹ la-tinh vẫn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu nguyên liệu và tài nguyên thiên nhiên do đó thiếu tính bền vững. Thực tế cho thấy, giá nguyên liệu, gồm khoáng sản và dầu mỏ, trên thị trường thế giới lao dốc thời gian qua đã khiến các nền kinh tế trong khu vực này bị ảnh hưởng nặng nề.

 

Trong bối cảnh những tác động bên ngoài ảnh hưởng không nhỏ sự phát triển của khu vực, tình hình nội bộ của một số quốc gia cũng là những khó khăn mà Chính phủ ở Mỹ la-tinh đang loay hoay tìm lời giải. Năm 2016, Bra-xin là một trong những "điểm nóng" với bức màn chính trị rối ren từ vụ tham nhũng khổng lồ của Tập đoàn dầu khí Petrobras . Tiếp theo đầu năm nay tiếp tục là vụ bê bối hối lộ của Tập đoàn xây dựng Odebrecht. Trong khi đó, Venezuela cũng đang chật vật đối phó cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng, thiếu lương thực và thuốc men, lạm phát ở mức cao nhất thế giới bởi giá dầu lao dốc. Hơn thế nữa làn sóng trong nước phản đối tổng thống Manduro ngày càng gia tăng càng đẩy căng thẳng cao thêm giữa chính phủ hiện thời và phe đối lập.

 

Thêm vào đó, những sự kiện như  Brexit, hay Fed tăng lãi suất cũng ít nhiều tác động dòng đầu tư nước ngoài vào Mỹ la-tinh. Theo báo La Nacion của Chile, Brexit tạo tâm lý lo lắng cho giới đầu tư. Và tại thời điểm không chắc chắn như vậy, các nhà đầu tư sẽ không mấy mặn mà với các thị trường mới nổi, mà đổ vốn vào những thị trường an toàn hơn như Mỹ. Cùng với đó khi Fed tăng lãi suất sẽ kéo dòng vốn đang từ các nước Mỹ Latinh đổ vào thị trường Mỹ nhiều hơn và dấy lên lo ngại gia tăng lạm phát tại thị trường từng có sức hấp dẫn này.

 

Việc tổng thống Mỹ Donal Trump chủ trương bảo hộ mậu dịch và kiểm soát nhập cư chặt chẽ hơn sẽ tạo ra  những nguy cơ đối với nền kinh tế khu vực, đặc biệt là Mexico và các nước Trung Mỹ như Honduras, Guatemala và El Salvador, bởi kinh tế những quốc gia này chủ yếu phụ thuộc vào nguồn kiều hối từ Mỹ gửi về và hợp tác thương mại, tài chính song phương với Mỹ.

 

Tình trạng xã hội còn nhiều khó khăn cũng là một rào cản lớn cho động lực phát triển kinh tế. Những  năm suy thoái kinh tế có ảnh hưởng tiêu cực đến công ăn việc làm và thu nhập của hộ gia đình: sự bất bình đẳng không giảm, sự tăng trưởng của tầng lớp trung lưu đã chậm lại, giáo dục kém hiệu quả khi 1/3 thanh niên Mỹ Latinh không học hết cấp 3, và gần 39% người Mỹ Latinh vẫn dễ bị rơi vào nghèo đói.

 

Các chuyên gia kinh tế bày tỏ lạc quan trước đà phục hồi của khu vực này trong năm 2017 tăng trưởng sẽ là 1,1% , năm 2018 tăng trưởng là 1,8 % và năm 2019 là 2,4% theo Báo cáo kinh tế quý II khu vực Mỹ Latinh năm 2017 của BBVA (Ngân hàng trung ương Argentina). Nền kinh tế khu vực được đánh giá có tăng trưởng nhưng vẫn chậm chạp và dưới mức tiềm năng.

 

 

Xét về các tiểu khu vực, kinh tế Nam Mỹ, với đặc điểm sản xuất tập trung vào các sản phẩm nguyên liệu như dầu thô, khoáng sản và lương thực, có mức tăng trưởng bình quân là 0,6% trong năm 2007. Động cơ tăng trưởng chính của Nam Mỹ, theo nhận định của CEPAL, phụ thuộc nhiều vào nhu cầu của thị trường ngoài nước như tăng trưởng của các đối tác thương mại, giá các mặt hàng nguyên liệu. Những yếu tố này có dấu hiệu tăng trưởng chậm trong đầu năm 2017 nên chưa thể giúp kinh tế Nam Mỹ cất cánh nhanh chóng.

 

Trong khi đó, nền kinh tế Mexico và Trung Mỹ được dự báo tăng trưởng 2,3% trong năm nay. Tốc độ khá cao này được cho là xuất phát từ sự tăng trưởng của các thị trường trong nước, là động cơ tăng trưởng chính trong năm nay của các nước này. Nhưng những thay đổi từ chính sách thương mại và nhập cư của tổng thống Trump lại có nhiều ảnh hưởng tiêu cực tới tốc độ phát triển của khu vực vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn kiều hồi và đối tác thương mại chính là Mỹ.

 

Khu vực Caribe được dự đoán có mức tăng trưởng 1,4% trong năm nay, nâng nhẹ so với mức 1,3% đưa ra trước đây, chủ yếu dựa vào sự tăng trưởng của ngành du lịch.

 

Sự phục hồi dù chậm của các nền kinh tế lớn ở khu vực như Brazil, Argentina, Mexico đã có tác động kéo nền kinh tế khu vực khỏi tình trạng tăng trưởng âm suốt 2 năm qua. Với nỗ lực cải thiện tình hình tài chính và tăng cường hoạt động của khu vực tư nhân, Brazil được dự báo có tốc độ tăng trưởng cả năm 2017 là 0,2% thấp hơn mức 0,5% theo dự báo hồi cuối năm ngoái. Kinh tế Brazil phục hồi có tác động tích cực đáng kể tới đối tác lớn Argentina với mức dự báo tăng trưởng năm nay là 2,2%. Mexico được dự báo tăng trưởng chậm lại ở mức 1,7% so với mức 2,3% của năm 2016. Điều này có một phần ảnh hưởng lớn từ những thay đổi chính sách nhập cư và thương mại của Mỹ. Colombia cũng không tăng trưởng nhiều, chỉ ở mức 2,3% năm nay so với mức 2% năm ngoái. Kinh tế Venezuela vẫn chìm trong suy thoái nặng nề với dự báo -7,4%.

 

Bên cạnh đó những nền kinh tế nhỏ hơn lại có tốc độ tăng trưởng tốt hơn. Panama được đánh giá là quốc gia  sẽ có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất đạt 5,8% trong năm nay. Ngoài ra các nền kinh tế Peru, Chile hay Bolivia và Paraguay đều có tốc độ tăng trưởng cao. Kinh tế Cuba cũng có dấu hiệu khởi sắc, nhất là trong lĩnh vực du lịch, kinh doanh nhà hàng do quan hệ với Mỹ cải thiện.

 

 

CEPAL khuyến cáo các nước Mỹ Latinh tiếp tục thúc đẩy đầu tư thông qua chính sách kinh tế, tăng hiệu quả áp dụng các biện pháp tài chính tích cực, giảm bớt tình trạng chảy vốn sang thị trường khác. Bên cạnh đó, các quốc gia này cần quay trở lại đầu tư và loại bỏ thắt chặt chính sách tiền tệ. và cải thiện năng suất bằng các phát minh, sáng chế mới, đồng thời đảm bảo tính bền vững của môi trường và bảo vệ việc làm. Trong bối cảnh này, đầu tư vào cơ sở hạ tầng sẽ đóng vai trò then chốt vì là nền móng của phát triển bền vững. Việc xây dựng một mô hình kinh tế có tính cạnh tranh và năng suất cao, nhất là dần tiến tới giảm dần sự phụ thuộc các nguồn nguyên liệu thiên nhiên, sẽ là hướng đi bền vững và bảo đảm đà tăng trưởng khởi sắc cho khu vực rộng lớn này.

 

 

Tài liệu tham khảo

https://www.bbvaresearch.com/en/public-compuesta/economic-outlook-latin-america-second-quarter-2017/#chapter1

https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/2017/04/2017.04-Economic-Outlook-LATAM.pdf

https://www.pftac.org/content/dam/imf/Spring-Annual%20Meetings/AM16/Documents%20and%20Publications/wreo1016.pdf

http://www.as-coa.org/articles/weekly-chart-latin-americas-2017-economic-outlook-gets-revision

https://www.weforum.org/events/world-economic-forum-on-latin-america-2017/sessions/the-economic-outlook-for-latin-america?tab=LiveBlogs&stream=highlights-from-buenos-aires&stream-item=the-economic-outlook-for-latin-america-b0383fd3-6aba-462e-bee5-ccbe8e250b75

http://www.cepal.org/en/pressreleases/latin-america-and-caribbean-return-positive-growth-2017-un-report

http://www.worldbank.org/en/region/lac/overview#3

Lê Thị Thu Trang